Gerçekten Öğrenmeye Yardımcı Olan Not Alma Yöntemleri

İyi bir notun iki görevi

Araştırmacılar uzun zamandır notların öğrenmeye iki yoldan yardım ettiğini söylüyor. Birincisi kodlama işlevi: Neyin önemli olduğunu seçmek, onu kelimelere dökmek ve düzenlemek, materyali duyarken ya da okurken daha derin işlemeni sağlar. İkincisi depolama işlevi: Notlar, geri dönüp tekrar edebileceğin dışsal bir hafızadır. 1970'lerden bu yana yapılan çalışmalar ikisinin de önemli olduğunu, ancak notları gerçekten tekrar etmen şartıyla depolama faydasının genellikle daha büyük olduğunu gösteriyor.

Bunun pratik bir sonucu var. Bir not alma yöntemi, ders sırasında seni düşündürüyorsa ve sonrasında tekrar etmesi ve kendini test etmesi kolay bir şey ortaya çıkarıyorsa iyidir. Her kelimeyi yakalayan ama hiç düşünmeyi gerektirmeyen bir yöntem ilk görevde başarısız olur. Bir hafta sonra çözemeyeceğin zekice sembollerle dolu bir yöntem ise ikincisinde.

Bu aynı zamanda işin ders bitince bitmediği anlamına gelir. Bir kez yazılıp bir daha açılmayan notlar, değerlerinin yalnızca küçük bir kısmını verir. Faydanın büyük bölümü, sonraki günlerde onlarla ne yaptığından gelir.

Kelimesi kelimesine değil, kendi cümlelerinle yaz

Hoca hızlı konuştuğunda doğal tepki deşifre etmektir: Onun söylediklerini olabildiğince aynen yakalamak ve anlamayı sonraya bırakmak. Sorun şu ki deşifre şaşırtıcı derecede az düşünceyle yapılabilir. Elin meşguldür, zihnin cümlenin sesini takip eder ve anlam yanından geçip gider. Öğrenme araştırmacıları bunun tersine üretken not alma diyor: özetlemek, kendi kelimelerinle yeniden ifade etmek, yeni bir noktayı zaten bildiklerine bağlamak ya da aklına gelen bir soruyu yazmak.

Kendi kelimelerinle yazmak küçük bir anlama eylemini zorunlu kılar. Bir cümleyi kendi kelimelerinle yazabilmek için önce asıl cümlenin ne demek istediğine karar vermen gerekir. Bunu yapamıyorsan, bu da işe yarar bir bilgidir: Sınavdan önceki gece fark edeceğin bir boşluk yerine, sorman ya da araştırman gereken bir noktayı işaretler.

İstisnalar var elbette. Tanımlar, formüller, tarihler ve birebir sorulacak ifadeler aynen yazılmalı. Geri kalan her şey, özellikle açıklamalar ve örnekler, kendi kısa cümlelerine sıkıştırıldığında daha çok işe yarar. İyi bir pratik kural: Duyduğundan az yaz, yazdığından çok düşün.

Kalem mi laptop mu? Araştırmalar gerçekte ne diyor

2014 yılında Pam Mueller ve Daniel Oppenheimer, Kalem Klavyeden Güçlüdür başlıklı ve çok paylaşılan bir çalışma yayımladı. Laptopla not alan öğrenciler daha çok kelime yazmış ve dersten daha fazla birebir kopyalama yapmıştı; deneylerin bazılarında kavramsal sorularda elle yazanlardan daha kötü sonuç aldılar. Önerilen açıklama, yavaş el yazısının insanları özetlemeye zorladığı, hızlı yazmanın ise deşifreye davet çıkardığıydı.

Tablo o günden bu yana netliğini biraz kaybetti. 2019'da Kayla Morehead, John Dunlosky ve Katherine Rawson doğrudan bir tekrar çalışması yaptı ve el yazısı için güvenilir bir genel üstünlük bulamadı. Sonraki derlemeler de benzer sonuçlara vardı: Araç, onunla ne yaptığından daha az önemli. Her şeyi kelimesi kelimesine yazmak iki ortamda da zayıf bir stratejidir ve hiç tekrar edilmeyen el yazısı notlar da pek işe yaramaz.

Laptoplardaki daha net risk dikkat dağınıklığıdır. Mesajlar, sekmeler ve bildirimler ders sırasında dikkat için yarışır ve sınıfta laptop kullanımına dair çalışmalar, aynı anda birden çok işle uğraşmanın yalnızca bunu yapan kişiye değil, ekranı görebilen yakındaki öğrencilere de zarar verdiğini buldu. Klavyeyle not alıyorsan notların dışındaki her şeyi kapat, tam ekran modunu düşün ve bilinçli olarak deşifre etmek yerine kendi kelimelerinle yaz. Elle yazıyorsan, bu notları daha sonra nasıl tekrar edeceğini ve içinde nasıl arayacağını önceden planla.

Cornell yöntemi

Cornell yöntemi 1950'lerde Cornell Üniversitesi'nde eğitim profesörü olan Walter Pauk tarafından geliştirildi ve How to Study in College adlı kitabında anlatıldı. Tekrar ve kendini test etmeyi sayfanın düzenine yerleştirdiği için bugün hâlâ en pratik sistemlerden biri.

Sayfayı üç bölüme ayır. Sağda, genişliğin yaklaşık üçte ikisini kaplayan geniş bir sütun ders sırasında not almak içindir. Solda dar bir sütun ipucu sütunudur ve ders boyunca boş kalır. Altta birkaç satırlık bir şerit özet içindir. Dersten sonra, ideal olarak aynı gün, notlarını yeniden okur ve her bölümün yanındaki ipucu sütununa kısa sorular ya da anahtar kelimeler yazarsın. Ardından sayfanın altına tüm sayfayı özetleyen iki üç cümle yazarsın.

Yöntemin asıl gücü çalışırken ortaya çıkar. Sağ sütunu bir kâğıtla kapat, ipucu sütunundaki her soruyu oku ve kontrol etmeden önce hafızandan cevaplamaya çalış. Ders notların hazır bir alıştırma soruları setine dönüşür; bu da onları doğrudan, en sağlam desteklenen çalışma tekniklerinden biri olan aktif hatırlamaya bağlar.

Taslaklar, haritalar ve tablolar: Materyale göre yöntem seçmek

Her derse uyan tek bir yöntem yok. En iyi seçim materyalin yapısına bağlı: Fikirlerden oluşan bir hiyerarşi mi, bağlantılardan oluşan bir ağ mı, karşılaştırılacak öğeler mi yoksa bir dizi adım mı? Pek çok öğrenci bir ana yöntem kullanır ve belirli bir ders başka bir şey gerektirdiğinde ona geçer.

Yaygın dört biçim ve her birinin en iyi işlediği yerler:

• Taslak: başlıklar, alt başlıklar ve girintili maddeler. Hukuk, tarih ya da biyoloji üniteleri gibi konudan alt konuya ilerleyen düzenli derslerde iyi çalışır.
• Cornell: sağda notlar, solda sorular, altta özet. Sınavı olacağın hemen her ders için iyi bir varsayılan.
• Zihin haritası: merkezde bir fikir, etrafında dallar ve bağlantılar. Kavramların birbiriyle ilişkisini görmek, kompozisyon için fikir toplamak ve bütün bir üniteyi tek sayfada tekrar etmek için kullanışlı.
• Tablo: satırlarda öğeler, sütunlarda özellikler. Teorileri, ilaçları, tarihsel dönemleri ya da programlama dillerini yan yana karşılaştırmak için ideal.
• Akış şeması: süreçler ve neden sonuç ilişkileri için kutular ve oklar. Biyolojik yolaklar, algoritmalar ve ekonomik mekanizmalarda işe yarar.
• Not eklenmiş slaytlar ya da çözülmüş sorular: var olan materyalin yanına yazılan notlar. Çözüm adımlarının düz metinden daha önemli olduğu matematik ve teknik derslerde verimlidir.

İlk 24 saat: Notlarını tazeyken işle

Ders notları, dersten sonraki ilk gün en kullanışlı halindedir. Kısaltmaların ne anlama geldiğini, hangi örneğin hangi noktaya ait olduğunu ve hocanın neyin üzerinde durduğunu hâlâ hatırlarsın. Bir hafta sonra bu bağlamın çoğu silinmiş olur ve boşlukları doldurmak çok daha uzun sürer. Bu, iş başındaki unutma eğrisidir ve konunun kendisi kadar notların için de geçerlidir.

Ders başına genellikle 15 ila 25 dakikalık kısa bir işleme seansı büyük fark yaratır. Notları baştan sona oku, belirsiz olanları düzelt, eksik adımları ders kitabından ya da slaytlardan tamamla, hâlâ anlamadığın noktaları işaretle ve kenara ya da ipucu sütununa sorular ekle. Son olarak bakmadan, hafızandan dersin kısa bir özetini yaz ve ardından notlarınla karşılaştır.

Notlarını sırf düzgün görünsün diye temize çekme. Notları daha güzel bir deftere kopyalamak verimli hissettirir ama büyük ölçüde yine deşifredir. Yeniden yazacaksan, bunu bir dönüşüm haline getir: Bir sayfalık düz metni tabloya, bir listeyi şemaya, bir bölümü bir dizi soruya çevir. Biçimi değiştirmek, içerik üzerine düşünmeni zorunlu kılar.

Opcus'ta notları çalışma seanslarına dönüştürmek

Notları işlemek kolayca ertelenir, çünkü hiçbir zaman acil hissettirmez. Onu boyutu belli bir görev haline getirmek yardımcı olur. Opcus'ta Biyoloji 5. ders notlarını işle gibi bir görev ekleyip ona bir seanslık hedef verebilirsin. İşleme kendine ait küçük ve sınırlı bir zaman dilimine sahip olduğunda, aynı gün yapılma ihtimali çok daha yüksek olur.

İyi bir haftalık düzen, her dersten sonra kısa bir işleme seansı ve yazdığın sorularla kendini test ettiğin ayrı tekrar seanslarıdır. Bir seçenek, tek bir dersin notlarını işlemek için 15 dakikalık Hızlı başlangıç seansını, birkaç dersi karışık tekrar etmek için de standart 25 dakikalık seansı kullanmak. Bir sınav tarihin varsa, geri sayım önünde kaç tekrar turu sığdığını görmene yardım eder.

Notlarınla odak seanslarını birbirine yakın tut. Bir dersin notlarını aç, sayacı başlat ve seans bitene kadar yalnızca o sayfa üzerinden çalış. Bir dönem boyunca her görevde tamamlanan seanslar, hangi derslere yetiştiğini ve hangilerinin sessizce geride kaldığını gösterir.

Bir örnek üzerinden

Selin iktisat birinci sınıf öğrencisi. Hızlı yazıyor ve mikroiktisat derslerinde neredeyse her cümleyi yakalıyordu; her dersi dört sayfa notla bitiriyordu. Ara sınavdan önce hocanın pek çok cümlesini ezbere söyleyebildiğini ama tavan fiyatın neden kıtlığa yol açtığını açıklayamadığını fark etti.

İki şeyi değiştiriyor. Derslerde bir defterde Cornell düzenine geçiyor, kendi kelimeleriyle daha kısa notlar alıyor ve bir grafik gösterildiğinde küçük bir şema çiziyor. Her dersin akşamı notlarını işlemek için 25 dakikalık bir seans yapıyor: boşlukları düzeltiyor, ipucu sütununa beş ila sekiz soru ve en alta üç cümlelik bir özet yazıyor. Her işleme seansı, planlayıcısında bir seanslık hedefi olan bir görev.

Haftada iki kez tekrar seansı yapıyor; sağ sütunu kapatıp ipucu sorularını sesli cevaplıyor. Notları artık eskisinin yarısı uzunlukta ama onları çok daha fazla kullanıyor. Final sınavından önce bütün dönemi yeniden okumasına gerek kalmıyor. İpucu sorularının üzerinden geçiyor, sürekli kaçırdığı sorulara ek seanslar ayırıyor ve sınava grafikleri yalnızca tanıyarak değil, açıklayabilerek giriyor.